Ég hef val
25. maí 2008 klukkan 20:39
Það er svo skrítið að stundum áttar maður sig ekki á því að maður hefur val -alltaf.
Það sem maður gerir er háð vali. Hvort maður ferð strax á fætur eða snoozar, hvort maður nær stærðfræðiprófinu eða fellur, hvort maður neytir fíkniefna eða ekki.. Allt sem þú ert eru afleiðingar af því sem þú hefur valið.
Sumir eiga þó erfiðara með að velja en aðrir, þar sem stundum er um fátt að velja. Þá er ég að tala um fólk sem fæðist inn í ákveðnar stéttir í hinum vanþróuðu löndum. Oftar en ekki fá þau litlu breytt um þá hluti sem snúa að þeim. Það sem þau vilja og velja er tekið frá þeim eða brotið á bak aftur. Þau hafa ekki þau réttindi að eiga val.
Við á Íslandi erum því ólýsanlega heppin að hafa þau réttindi að geta valið okkur líf. Við getum valið okkur vini, við getum valið okkur skóla, getum valið um vinnu, getum valið okkur kærasta/kærustu, getum valið okkur lífsstíl.. og svo mætti lengi telja. Við getum líka valið hvernig við bregðumst við aðstæðum. Við veljum að fyrirgefa og við veljum að fyrirlíta, við veljum að elska og við veljum að hata, við veljum að gefast upp og við veljum að sigrast á hindrunum.
Mér finnst því sorglegt hvað margir velja að eyða lífinu í slæma hluti, hluti sem skerða lífsgæði þess. Ég vil meina að það sé fyrst og fremst þekkingarleysi, að fólk virkilega viti ekki betur. Af hverju ætti fólk annars að fara á kaf í fíknienfaneyslu ? Eða hlaupa í spik ? Eða koma illa fram við fólk ? Þetta eru hlutir sem enginn vill lenda í, en velur samt.
Ég er viss um að einhverjir vilji meina að þeir hafi ekki valið sér það líf sem þeir lifi. Að þeir hafi bara lent í óhjákvæmilegum aðstæðum. Þeir hafi lent í slæmum félagsskap eða lentu í einelti eða lentu í því að leggja einhvern í einelti. En er þetta ekki líka val ? Sumir meira segja tala um að hafa lent í framhjáhaldi !
Vissulega er ekki hægt að alhæfa um svona hluti, frekar en aðra, því eitt af því fáa sem við getum ekki valið okkur eru foreldrar og skyldmenni. Á meðan krakkar eru ungir er óneitanlega hægt að móta þau á slæman hátt ef þau kynnast ekki öðru, ef foreldrara hafa ekki þroska í að koma barni sínu til manns. Einnig það að verða fyrir nauðgun eða annarri misþyrmingu getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir einstakling og vissulega er það ekki val neins. Hins vegar er það val níðingsins að misþyrma.
Við getum þó öll verið sigurvegarar ef við viljum. Til að komast á toppinn þarf maður aðeins að vita hvað maður vill og vita hvernig maður getur náð því markmiði. Síðan þarf að leggja sig fram við að ná þeim markmiðum sem nauðsynlegt er að ná til að fá viljanum framgengt.
Markmiðin geta verið misjöfn, misjafnlega háleit og misjafnlega erfið. Árangur mælist hinsvegar ekki alltaf í tölum eða fyrirframákveðnum formúlum. Árangur er bætt geta hjá einstaklingi á hvaða sviði sem er. Að gera betur í dag en í gær. Það er sigur.
Það er val .
Það sem maður gerir er háð vali. Hvort maður ferð strax á fætur eða snoozar, hvort maður nær stærðfræðiprófinu eða fellur, hvort maður neytir fíkniefna eða ekki.. Allt sem þú ert eru afleiðingar af því sem þú hefur valið.
Sumir eiga þó erfiðara með að velja en aðrir, þar sem stundum er um fátt að velja. Þá er ég að tala um fólk sem fæðist inn í ákveðnar stéttir í hinum vanþróuðu löndum. Oftar en ekki fá þau litlu breytt um þá hluti sem snúa að þeim. Það sem þau vilja og velja er tekið frá þeim eða brotið á bak aftur. Þau hafa ekki þau réttindi að eiga val.
Við á Íslandi erum því ólýsanlega heppin að hafa þau réttindi að geta valið okkur líf. Við getum valið okkur vini, við getum valið okkur skóla, getum valið um vinnu, getum valið okkur kærasta/kærustu, getum valið okkur lífsstíl.. og svo mætti lengi telja. Við getum líka valið hvernig við bregðumst við aðstæðum. Við veljum að fyrirgefa og við veljum að fyrirlíta, við veljum að elska og við veljum að hata, við veljum að gefast upp og við veljum að sigrast á hindrunum.
Mér finnst því sorglegt hvað margir velja að eyða lífinu í slæma hluti, hluti sem skerða lífsgæði þess. Ég vil meina að það sé fyrst og fremst þekkingarleysi, að fólk virkilega viti ekki betur. Af hverju ætti fólk annars að fara á kaf í fíknienfaneyslu ? Eða hlaupa í spik ? Eða koma illa fram við fólk ? Þetta eru hlutir sem enginn vill lenda í, en velur samt.
Ég er viss um að einhverjir vilji meina að þeir hafi ekki valið sér það líf sem þeir lifi. Að þeir hafi bara lent í óhjákvæmilegum aðstæðum. Þeir hafi lent í slæmum félagsskap eða lentu í einelti eða lentu í því að leggja einhvern í einelti. En er þetta ekki líka val ? Sumir meira segja tala um að hafa lent í framhjáhaldi !
Vissulega er ekki hægt að alhæfa um svona hluti, frekar en aðra, því eitt af því fáa sem við getum ekki valið okkur eru foreldrar og skyldmenni. Á meðan krakkar eru ungir er óneitanlega hægt að móta þau á slæman hátt ef þau kynnast ekki öðru, ef foreldrara hafa ekki þroska í að koma barni sínu til manns. Einnig það að verða fyrir nauðgun eða annarri misþyrmingu getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir einstakling og vissulega er það ekki val neins. Hins vegar er það val níðingsins að misþyrma.
Við getum þó öll verið sigurvegarar ef við viljum. Til að komast á toppinn þarf maður aðeins að vita hvað maður vill og vita hvernig maður getur náð því markmiði. Síðan þarf að leggja sig fram við að ná þeim markmiðum sem nauðsynlegt er að ná til að fá viljanum framgengt.
Markmiðin geta verið misjöfn, misjafnlega háleit og misjafnlega erfið. Árangur mælist hinsvegar ekki alltaf í tölum eða fyrirframákveðnum formúlum. Árangur er bætt geta hjá einstaklingi á hvaða sviði sem er. Að gera betur í dag en í gær. Það er sigur.
Það er val .
Kristín Grímsdóttir